Słowniczek whisky

 

a

ABV (alcohol by volume) - proporcja alkoholu zawarta w roztworze wyrażona w procentach. Whisky butelkowana jest najczęściej pomiędzy 40 a 43 procent ABV.

Alembik
- zbiornik o pękatym kształcie niemal zawsze wykonany z miedzi, używany do destylacji seryjnej. Alembiki w różnych destylarniach, a nawet często w tej samej, mają różną wielkość i kształt, co zdecydowanie wpływa na smak whisky.

Aniołów udział
- określenie części destylatu, który wyparowuje poprzez pory dębowej beczki w trakcie dojrzewania.


Aparat do destylacji ciągłej
– zwany też aparatem Coffeya, patentowym lub kolumnowym, składa się z analizatora i rektyfikatora. Brzeczka trafia do analizatora, gdzie jest podgrzewana parą, w wyniku czego paruje. Alkohol w postaci pary opuszcza analizator i trafia do rektyfikatora. Tu następuje proces ponownego podgrzania i częściowej kondensacji aż do opuszczenia szczytu aparatu. Destylat wyprodukowany przy pomocy tego typu aparatu osiąga 90%+ABV.

 

b

Beczka - dębowy zbiornik służący do dojrzewania whisky. Istnieje bardzo wiele typów i wielkości beczek. Wśród typów drewna wyróżnia się między innymi dąb europejski i amerykański. W Stanach Zjednoczonych whisky dojrzewa najczęściej w beczkach o pojemności 180 – 200 litrów. Amerykańskie beczki znajdują ponowne zastosowanie w innych krajach; W Szkocji często rozbija się je, a z drewna buduje 250 litrowe hogsheads. Największe beczki w jakich starzy się whisky to buttsi i puncheons (obie po 500 litrów). W obu tych typach beczek wcześniej leżakuje sherry.

 

c

Caskstrenght – whisky która została zabutelkowana bezpośrednio z beczki, bez rozcieńczania.
Zazwyczaj ma zawartość alkoholu na poziomie 57 – 63 %.

Clearic
- patrz newmake

 

d

Destylacja ciągła – proces destylowania alkoholu w nieprzerwanej operacji, inaczej niż w przypadku destylacji seryjnej. Nie prowadzi się jej w alembiku tylko w kotle do destylacji ciągłej.

Destylacja seryjna
– destylacja przeprowadzana w seriach, w przeciwieństwie do destylacji ciągłej. Każda seria może się miedzy sobą minimalnie różni, dlatego też metoda ta uważana jest za rzemieślniczą.

Dojrzewanie
– aby świeży destylat stał się whisky, musi przejść okres dojrzewania w dębowej beczce. Długość procesu bywa różna w Szkocji. Najczęściej trwa minimum 3 lata, choć wiele gatunków dojrzewa o wiele dłużej.

Draff
– szkocki termin określający młóto.

 

e

Eau-de-vie – („woda życia”) termin, którym określa się najczęściej destylaty z winogron w odróżnieniu od uisgebeatha.

 

f

Fermentator – inna nazwa kadzi fermentacyjnej (washbacks).

Frakcje
– w procesie destylacji w alembiku po drugiej destylacji otrzymujemy spirytus, który dzielimy na trzy części tzw. Frakcje. Przedgony (foreshots) frakcję środkową i niedogony (feints). Najbardziej wartościowa jest oczywiście frakcja główna, czyli środkowa, którą starannie oddziela się od pozostałych.

 

g

Głowa – patrz przedgony

Grist
– zmielony słód lub ziarno. Dodaje się do niego wodę, żeby zrobić zacier.

 

h

High wines – mieszanka spirytusu po pierwszej dystylacji z przedgonami i niedogonami z drugiej, o mocy około 28 %. Przechodzą powtórną destylację, w wyniku której powstaje pełnowartościowy destylat.

 

i

Integracja - tu: proces łączenia się różnych spirytusów. Najczęściej w przypadku whisky mieszanej, gdy kupażuje się różne typy spirytusów z kilku gorzelni i pozostawia na pewien czas w beczkach lub zbiornikach przed butelkowaniem.

 

k

Kadź fermentacyjna – (waschback) zbiornik w którym do brzeczki dodaje się drożdże, a w wyniku fermentacji powstaje wash. Zwana też fermentatorem.

Kadź zacierna
- (mashtun) zbiornik w którym zmielony słód zalewa się gorącą wodą by przekształcić skrobię w gotowe do fermentacji cukry. Powstała w wyniku tego, zdolna do fermentacji słodka ciecz nazywana jest brzeczką; pozostałe części stałe (łupiny, resztki ziarna) to młóto.

Kondensator 
– urządzenie w którym opary destylatu zmieniają stan skupienia z lotnego na ciekły. Tradycyjnie za kondensatory służyły wężownice, skręcone, miedziane rury, które przechodziły przez zbiornik z zimną wodą, umieszczony na zewnątrz hali alembików. Nowoczesne kondensatory stoją wewnątrz hali destylacyjnej.

 

l

Lowwines – destylat powstały w czasie pierwszej destylacji o mocy około 21%

Lynearm
- (Lyepipe) rura prowadząca z alembiku do kondensatora. Jej kształt, wysokość i grubość wpływają znacznie na charakter powstającego w alembiku destylatu.

 

m

Młóto - resztki zboża pozostałe w kadzi po zacieraniu. Często po wysuszeniu pełnią rolę karmy dla bydła.

 

n

Nastaw destylacyjny – w destylacji w alembiku pojedyncza seria produkcyjna, w czasie której powstają trzy frakcje spirytusu.

New make
– świeżo przedestylowany spirytus, czysty i nadający się do dalszej obróbki . Ma moc około 70% i jest rozwadniany do około 63-64 zanim trafi do beczek na okres dojrzewania. W Stanach Zjednoczonych newmake określa się mianem white dog (biały pies).

Niedogony
– ostatnia frakcja destylowanego spirytusu. Niedogony zwane też ogonem mają nieprzyjemny zapach . Przekierowuje się je do zbiornika, do którego trafiają też przedgony. Potem miesza się je z cieczą skondensowaną w pierwszej kolumnie.

 

o

Ogon - patrz niedogony

 

p

Pierwsze napełnienie - (firstfill) jeśli beczka jest po raz pierwszy napełniona whisky inną niż Bourbon, określa się ją mianem first-fillcask. Pierwszy raz napełniona beczka po sherry, była używana przed wlaniem do niej whisky tylko do dojrzewania sherry. First-fill Bourbon cask to beczka, która przed wlaniem do niej whisky, była używana tylko do starzenia Bourbona.

Poteen
– popularne określenie irlandzkiej whiskey pędzonej nielegalnie.

Potrójna destylacja
– destylacja seryjna jest najczęściej destylacją podwójną. W takim wypadku destylację pierwszą przeprowadza się w alembiku zwanym washstill, a drugą w spiritstill. Potrójną destylację stosuje się tradycyjnie w Irlandii, gdzie dzięki trzeciej destylacji uzyskuje się łagodniejszy spirytus.

Proof
– stary termin określając zawartość alkoholu w spirytusie, który w większości krajów zastąpiony został oznaczeniem procentowym (ABV). Amerykańska miara proof różni się od brytyjskiej(100 proof = 50 %).

Przedgony
– pierwsza frakcja odpędu w czasie destylacji w alembiku. Przedgony (zwane też „głową”), nie są wystarczająco czyste by mogły być użyte; miesza się je z niedogonami i ponownie destyluje.

 

r

Refluks - (odpływ) proces, w którym cięższe opary alkoholu powracają do alembiku, zamiast przejść do kondensatora, w wyniku czego zostają ponownie przedestylowane. Stają się bardziej czyste i lżejsze. Na stopień odpływu ma wpływ kształt alembiku, sam refluks może być zaś pożądany lub nie, w zależności od stylu whisky. Alembiki z długimi „szyjami” prowokują odpływy w większym stopniu, a powstającą w nich whisky jest lżejsza, niż pochodząca z bardziej płaskich aparatów dających whisky cięższą i oleistą.

 

s

Silentdistillery – gorzelnia, w której wstrzymano proces destylacji, ale która może wznowić działalność.

Silentspirit
– spirytus pozbawiony aromatu.

 

Single cask whisky/single barrelwhiskey – to whisky klasy premium, która jest butelkowana z pojedynczej beczki, a nie jest stworzona poprzez zmieszanie zawartości różnych beczek, aby zapewnić jednolitość koloru i smaku (jak robi się z single malt whisky). Nawet whisky, które nie są mieszankami (blended) mogą być połączone z więcej niż jednej serii i różnych roczników. Na butelce whisky single cask, widzimy numer beczki, z której pochodzi whisky oraz w większości przypadków termin początku oraz końca starzenia w beczce. Whisky typu single cask często możemy dostać o określonej mocy beczki (caskstrength), niefiltrowane (non chillfiltered) oraz bez dodatku karmelu (naturalcolour).

Single malt
– jest to whisky wykonana w jednej konkretnej destylarni z zacieru, wytworzonego tylko ze słodu, zwykle z ziarna jęczmienia. Single malt whisky są zazwyczaj związane z rynkiem szkockim, choć są one również wytwarzane w wielu innych krajach. Zgodnie ze Scotch Whisky Regulations, "Single Malt Scotch Whisky" muszą być wykonane wyłącznie z jęczmienia słodowego (choć dodanie E150a karmel dla kolorystyki jest dozwolone), musi być destylowana w alembiku typu potstill w jednej gorzelni. Musi być również leżakowana co najmniej trzech lata w dębowej beczce o pojemności nie przekraczającej 700 litrów (150 imperial galon; 180 amerykańskich galonów).

Słodowanie
– proces, w którym inicjuje się, a potem zatrzymuje kiełkowanie ziarna. Z chwilą rozpoczęcia kiełkowania (pod wpływem ciepła i wilgoci)ziarno staje się „zielonym słodem”(początek kiełkowania). Zielony słód musi następnie być osuszony by stać się słodem właściwym.

Still
– zbiornik w którym przeprowadzana jest destylacja. Są dwa typy taki zbiorników: pot still - do destylacji w seriach oraz continousstill - aparat do destylacji ciągłej.

 

t

Torfowanie – dodawanie torfu do pieców podczas suszenia słodowanego jęczmienia w celu uzyskania dymnego, fenolicznego zapachu i smaku whisky. Jęczmień który przeszedł ten proces nazywa się sodem torfowym.

 

u

Uisgebeatha/ uiscebeatha – szkocki i irlandzki galicki termin, z którego wywodzi się słowo „whisky”. Oznacza dosłownie „wodę życia”, tak jak eau de vie czy aquavita.

 

w

Wash – przefermentowana brzeczka – płyn przypominający piwo, powstający w wyniku dodania do brzeczki drożdży. Ma moc około 7 %. Trafia do alembiku typu washstill, gdzie przeprowadzana jest pierwsza destylarnia.

 

Z usług Loży Dżentelmenów skorzystali między innymi:

 

loga klienci small